1ste leerjaar

Kennis van het verleden › Prehistorie

• 5.1.GL1.1 De leerlingen weten hoe mensen tijdens de prehistorie overleefden en samenleefden: Afrika (rift-vallei), rechtop lopen, relaties tussen mens-dier-plant, taal.nog niet uitgewerkt
• 5.1.GL1.2 De leerlingen weten hoe mensen tijdens de prehistorie met de natuur omgingen en samenleefden: de eerste migraties, Flores.nog niet uitgewerkt
• 5.1.GL1.3 De leerlingen weten hoe mensen tijdens de prehistorie met de natuur omgingen en samenleefden: de eerste migraties, Sapiens.nog niet uitgewerkt
• 5.1.GL1.4 De leerlingen weten hoe mensen tijdens de prehistorie met de natuur omgingen en samenleefden: Maasvallei (Neanderthalers), relaties tussen mens-dier-plant.nog niet uitgewerkt
• 5.1.GL1.5 De leerlingen weten hoe mensen tijdens de prehistorie overleefden en samenleefden: Çatalhöyük, relaties tussen mens-dier-plant, leven op het ritme van dag/nacht/seizoenen.nog niet uitgewerkt
• 5.1.GL1.6 De leerlingen weten hoe mensen tijdens de prehistorie overleefden en samenleefden: Çatalhöyük, complexere sociale groepen, omgang met anderen.nog niet uitgewerkt

Kennis van het verleden › Oudheid

• 5.1.GL1.7 De leerlingen weten hoe mensen tijdens de oudheid in Mesopotamië overleefden, samenleefden en hoe ze dachten: irrigatielandbouw, stroomgebied van Tigris en Eufraat.nog niet uitgewerkt
• 5.1.GL1.8 De leerlingen weten hoe mensen tijdens de oudheid in Mesopotamië overleefden, samenleefden en hoe ze dachten: beroepsspecialisatie, handel.nog niet uitgewerkt
• 5.1.GL1.11 De leerlingen weten hoe mensen tijdens de oudheid in Mesopotamië overleefden, samenleefden en hoe ze dachten: ziggurat, schriftgeleerde, spijkerschrift.nog niet uitgewerkt
• 5.1.GL1.12 De leerlingen weten hoe mensen tijdens de oudheid in Mesopotamië overleefden, samenleefden en hoe ze dachten: epische verhalen, Gilgamesj-epos.nog niet uitgewerkt
• 5.1.GL1.9 De leerlingen weten hoe mensen tijdens de oudheid in Mesopotamië overleefden, samenleefden en hoe ze dachten: stadsstaten.nog niet uitgewerkt
• 5.1.GL1.10 De leerlingen weten hoe mensen tijdens de oudheid in Mesopotamië overleefden, samenleefden en hoe ze dachten: standenmaatschappij, slavernij, slaafgemaakten, koning, Codex Hammurabi.nog niet uitgewerkt

Kennis van geschiedenis › Bronnengebruik

• 5.2.GL1.1 De leerlingen kunnen het verschil tussen bron en bewijs herkennen.nog niet uitgewerkt
• 5.2.GL1.2 De leerlingen kunnen typische vragen om te stellen over aangereikte bronnen herkennen: hoe en waarom een bron is gemaakt, wanneer en waar een bron is gemaakt.nog niet uitgewerkt
• 5.2.GL1.3 De leerlingen weten wat paleontologen, archeologen en historici doen.nog niet uitgewerkt
• 5.2.GL1.4 De leerlingen kunnen diverse, veelgebruikte bronnen relevant voor de prehistorie en de oudheid herkennen.nog niet uitgewerkt

Kennis van geschiedenis › Historisch redeneren

• 5.2.GL1.5 De leerlingen kunnen gelijkenissen en verschillen binnen en tussen bestudeerde samenlevingen aanduiden.nog niet uitgewerkt
• 5.2.GL1.6 De leerlingen kunnen aspecten van verandering en continuïteit aanduiden.nog niet uitgewerkt
• 5.2.GL1.7 De leerlingen kunnen oorzaken en gevolgen van een gebeurtenis of een ontwikkeling aanduiden.nog niet uitgewerkt

Kennis van geschiedenis › Chronologisch bewustzijn

• 5.2.GL1.8 De leerlingen kunnen aangereikte bronnen over de bestudeerde historische periodes chronologisch ordenen: prehistorie, oudheid, hedendaagse tijd.nog niet uitgewerkt

Kennis van geschiedenis › Perspectieven

• 5.2.GL1.9 De leerlingen kunnen een onderscheid tussen een perspectief van mensen in het verleden en een hedendaags perspectief op het verleden herkennen.nog niet uitgewerkt

Reflectie en dialoog over verleden en geschiedenis › Erfgoed identiteit betekenis relatie verleden-heden

• 5.3.GL1.1 De leerlingen kunnen vertellen hoe persoonlijke identiteit mee gevormd wordt door het verleden: familiebanden, aandenken.nog niet uitgewerkt

Reflectie en dialoog over verleden en geschiedenis › Burgerschap

• 5.3.GL1.4 De leerlingen kunnen de volgende begrippen met betrekking tot de principes van de democratische rechtsstaat herkennen: <span>verkiezingen, vertegenwoordiging, macht, rechten, plichten, regels, afspraken, gelijkheid</span> .nog niet uitgewerkt

Topografie › Topografisch referentiekader

• 4.1.GL1.1 De leerlingen kunnen de ligging van de werelddelen observeren.nog niet uitgewerkt
• 4.1.GL1.2 De leerlingen kennen de naam en de ligging van: België.nog niet uitgewerkt
• 4.1.GL1.3 De leerlingen kennen de naam en de ligging van: Noordzee;nog niet uitgewerkt
• 4.1.GL1.4 De leerlingen kennen de naam en de ligging van: een plaatselijke rivier.nog niet uitgewerkt
• 4.1.GL1.5 De leerlingen kennen de naam en de ligging van: de schoolgemeente;nog niet uitgewerkt

Topografie › Relatieve en absolute ligging

• 4.1.GL1.6 De leerlingen kunnen de volgende begrippen met betrekking tot relatieve ligging verkennen: het noorden, het oosten, het zuiden, het westen.nog niet uitgewerkt

Aardrijkskundige kennis › Aarde en atmosfeer

• 4.2.GL1.1 De leerlingen kunnen de aanwezigheid van water in de schoolgemeente illustreren.nog niet uitgewerkt

Aardrijkskundige kennis › Landschappen

• 4.2.GL1.2 De leerlingen kunnen in een (afgebeeld) landschap voorbeelden van natuurlijke aspecten tonen.nog niet uitgewerkt
• 4.2.GL1.3 De leerlingen kunnen in een (afgebeeld) landschap voorbeelden van menselijke aspecten tonen.nog niet uitgewerkt
• 4.2.GL1.4 De leerlingen kennen de volgende begrippen met betrekken tot natuurlijke aspecten van landschappen: de vegetatie: het loofbos, het naaldbos;nog niet uitgewerkt
• 4.2.GL1.5 De leerlingen kennen de volgende begrippen met betrekking tot infrastructuur en hun interactie met landschappen: het wonen: het rijhuis, het vrijstaand huis, het appartementsgebouw, de stad.nog niet uitgewerkt
• 4.2.GL1.6 De leerlingen kennen de volgende begrippen met betrekking tot infrastructuur en hun interactie met landschappen: de handel en diensten: het kantoor, de bank, het winkelcentrum;nog niet uitgewerkt

Aardrijkskundige kennis › Weer en klimaat

• 4.2.GL1.7 De leerlingen weten dat het weer beschreven wordt op basis van kenmerken van de temperatuur, de neerslag, de bewolking en de wind.nog niet uitgewerkt

Aardrijkskundige kennis › Kosmografie

• 4.2.GL1.8 De leerlingen kennen de zon als ster.nog niet uitgewerkt
• 4.2.GL1.9 De leerlingen kunnen de plaats van de zon gedurende de dag observeren.nog niet uitgewerkt

Aardrijkskundige vaardigheden, onderzoek en denken › Ruimtelijke vaardigheden

• 4.3.GL1.1 De leerlingen kunnen voorgestelde elementen op een wereldbol lokaliseren.nog niet uitgewerkt
• 4.3.GL1.2 De leerlingen kunnen elementen op een luchtfoto identificeren.nog niet uitgewerkt
• 4.3.GL1.3 De leerlingen kunnen zelf een maquette van een voor hen bekende omgeving maken.nog niet uitgewerkt
• 4.3.GL1.4 De leerlingen kunnen een maquette oriënteren op basis van herkenningspunten in de werkelijke ruimte.nog niet uitgewerkt
• 4.3.GL1.5 De leerlingen kunnen voorgestelde elementen op een maquette lokaliseren.nog niet uitgewerkt
• 4.3.GL1.6 De leerlingen kunnen bij een eigen maquette een legende met symbolen maken.nog niet uitgewerkt
• 4.3.GL1.7 De leerlingen kunnen voorgestelde elementen op een plattegrond identificeren.nog niet uitgewerkt
• 4.3.GL1.8 De leerlingen kunnen voorgestelde elementen op een plattegrond lokaliseren.nog niet uitgewerkt
• 4.3.GL1.9 De leerlingen kunnen de legende bij een plattegrond verkennen.nog niet uitgewerkt
• 4.3.GL1.10 De leerlingen kunnen voorgestelde elementen op een analoge en digitale kaart lokaliseren.nog niet uitgewerkt

Aardrijkskundige vaardigheden, onderzoek en denken › Aardrijkskundig onderzoek

• 4.3.GL1.11 De leerlingen kunnen het weer beschrijven op basis van de geobserveerde temperatuur, de neerslag, de bewolking en de wind.nog niet uitgewerkt

Aardrijkskundige vaardigheden, onderzoek en denken › Aardrijkskundig denken

• 4.3.GL1.12 De leerlingen kunnen aardrijkskundige kennis en vaardigheden van het 1ste jaar gebruiken om zelf aardrijkskundige vragen te beantwoorden: ruimtelijke posities, relaties en contrasten;nog niet uitgewerkt
• 4.3.GL1.13 De leerlingen kunnen de onmiddellijke gevolgen van eigen handelingen op de eigen leefomgeving toelichten.nog niet uitgewerkt
• 4.3.GL1.14 De leerlingen kunnen vanuit kennis over een specifieke duurzaamheidskwestie duurzame keuzes in de leefomgeving toelichten.nog niet uitgewerkt

Organismen › Classificatie van organismen

• 3.1.GL1.1 De leerlingen kunnen planten beschrijven op basis van kenmerken: bouw.nog niet uitgewerkt
• 3.1.GL1.2 De leerlingen kunnen zoogdieren beschrijven op basis van kenmerken: bouw.nog niet uitgewerkt
• 3.1.GL1.3 De leerlingen kunnen vissen beschrijven op basis van kenmerken: bouw.nog niet uitgewerkt
• 3.1.GL1.4 De leerlingen kennen de classificatie van organismen: de fauna: de zoogdieren, de vissen; de floranog niet uitgewerkt

Organismen › Ontwikkeling en voortplanting van organismen

• 3.1.GL1.5 De leerlingen kennen de levenscyclus van zoogdieren.nog niet uitgewerkt

Relatie tussen organismen en tussen organismen en omgevingsfactoren in een biotoop › Relatie tussen organismen onderling en hun omgeving

• 3.2.GL1.1 De leerlingen kennen het volgende begrip: het sorteren.nog niet uitgewerkt
• 3.2.GL1.2 De leerlingen kunnen aan de hand van hun biotische en abiotische factoren minimaal twee van de volgende biotopen identificeren: grasland, bos, heide, zee en kust, stadslandschap, landbouwlandschap, zoet water.nog niet uitgewerkt
• 3.2.GL1.3 De leerlingen weten dat organismen leven in een omgeving met andere organismen en daar afhankelijk van zijn.nog niet uitgewerkt
• 3.2.GL1.4 De leerlingen kennen deze categorieën: restafval, PMD, papier en karton, groenafval.nog niet uitgewerkt
• 3.2.GL1.5 De leerlingen kunnen afval sorteren in deze categorieën: restafval, PMD, papier en karton, groenafval.nog niet uitgewerkt
• 3.2.GL1.6 De leerlingen kunnen verwoorden aan de hand van voorbeelden waarom het belangrijk is om afval te sorteren.nog niet uitgewerkt

Relatie tussen organismen en tussen organismen en omgevingsfactoren in een biotoop › Bouw van organismen

• 3.2.GL1.7 De leerlingen kennen het volgende begrip: de wervelkolom.nog niet uitgewerkt
• 3.2.GL1.8 De leerlingen kennen de volgende begrippen: de stam, de vrucht, het zaad.nog niet uitgewerkt

Relatie tussen organismen en tussen organismen en omgevingsfactoren in een biotoop › Energiebronnen en voedingsstoffen

• 3.2.GL1.10 De leerlingen weten dat mensen, dieren en planten voedsel nodig hebben om te kunnen leven en groeien.nog niet uitgewerkt
• 3.2.GL1.11 De leerlingen weten dat voedsel energie geeft om te bewegen en te groeien.nog niet uitgewerkt
• 3.2.GL1.12 De leerlingen weten dat voedsel dient om de lichaamstemperatuur op peil te houden.nog niet uitgewerkt
• 3.2.GL1.13 De leerlingen kennen verschillende voedingsmiddelen.nog niet uitgewerkt
• 3.2.GL1.14 De leerlingen kunnen voedingsmiddelen indelen in gezond en ongezond.nog niet uitgewerkt

Menselijk lichaam › Fysieke functies van de mens

• 3.3.GL1.1 De leerlingen kennen de volgende begrippen: de melktanden, het gebit, het speeksel.nog niet uitgewerkt
• 3.3.GL1.2 De leerlingen kennen de rol van de mond, de tong en de tanden bij de fysieke functie: de spijsvertering.nog niet uitgewerkt

Materie › Eigenschappen van materie

• 3.4.GL1.1 De leerlingen kunnen materie onderzoeken en vergelijken op basis van hun eigenschappen: de hardheid.nog niet uitgewerkt
• 3.4.GL1.2 De leerlingen kunnen materie onderzoeken en vergelijken op basis van hun eigenschappen: de breekbaarheid.nog niet uitgewerkt

Natuurkundige verschijnselen › Energie en warmte

• 3.5.GL1.1 De leerlingen kennen het volgende begrip: de temperatuur.nog niet uitgewerkt
• 3.5.GL1.2 De leerlingen kennen het volgende begrip: de energie.nog niet uitgewerkt
• 3.5.GL1.3 De leerlingen weten dat de zon zowel licht als warmte geeft.nog niet uitgewerkt
• 3.5.GL1.4 De leerlingen kennen energie en energievormen: bewegingsenergie.nog niet uitgewerkt
• 3.5.GL1.5 De leerlingen weten dat energie iets kan laten bewegen, licht geven of warm maken.nog niet uitgewerkt

Natuurkundige verschijnselen › Licht

• 3.5.GL1.6 De leerlingen kennen het onderscheid tussen natuurlijk licht en kunstlicht.nog niet uitgewerkt
• 3.5.GL1.7 De leerlingen kennen licht: rechtlijnige beweging.nog niet uitgewerkt

Natuurkundige verschijnselen › Magnetisme

• 3.5.GL1.8 De leerlingen kennen de volgende begrippen: de noordpool, de zuidpool, de magnetische polen, het kompas.nog niet uitgewerkt
• 3.5.GL1.9 De leerlingen kunnen voorbeelden geven van magnetische materialen.nog niet uitgewerkt
• 3.5.GL1.10 De leerlingen weten dat magneten een noordpool en een zuidpool hebben.nog niet uitgewerkt
• 3.5.GL1.11 De leerlingen weten dat een kompasnaald in één richting wijst.nog niet uitgewerkt

Systematische en methodische benadering van wetenschappelijke en technologische problemen › Onderzoekende houding

• 3.7.GL1.1 De leerlingen kunnen vragen formuleren bij een verschijnsel.nog niet uitgewerkt
• 3.7.GL1.2 De leerlingen kunnen gericht waarnemen tijdens een onderzoek.nog niet uitgewerkt

Systematische en methodische benadering van wetenschappelijke en technologische problemen › Ontwerpend leren

• 3.7.GL1.3 De leerlingen weten dat technische systemen ontstaan vanuit een behoefte of om een probleem op te lossen.nog niet uitgewerkt
• 3.7.GL1.4 De leerlingen kunnen met ondersteuning een ontwerp schetsen.nog niet uitgewerkt
• 3.7.GL1.5 De leerlingen kunnen met ondersteuning een ontwerp realiseren.nog niet uitgewerkt

Technologie › Hoe mens, wetenschap en technologie elkaar beïnvloeden

• 3.6.GL1.1 De leerlingen kunnen aan de hand van voorbeelden beschrijven hoe een technisch systeem hun handelen beïnvloedt.nog niet uitgewerkt

Technologie › Technische systemen hanteren

• 3.6.GL1.7 De leerlingen kennen minstens dit basisgereedschap voor montage en demontage: de schroevendraaier, de hamer.nog niet uitgewerkt
• 3.6.GL1.2 De leerlingen kunnen technische systemen functioneel gebruiken door een passende handeling uit te voeren en te benoemen: duwen, trekken, schuiven, indraaien of vastdraaien, uitdraaien of losdraaien.nog niet uitgewerkt
• 3.6.GL1.8 De leerlingen kunnen een stappenplan volgen.nog niet uitgewerkt
• 3.6.GL1.3 De leerlingen weten dat verbindingen onderdelen samenhouden of beweging mogelijk maken binnen een constructie.nog niet uitgewerkt
• 3.6.GL1.4 De leerlingen kunnen minstens deze eenvoudige verbindingen correct gebruiken: lijmen, tapen, vastknopen en klemmen.nog niet uitgewerkt

Technologie › Technische systemen beschrijven

• 3.6.GL1.5 De leerlingen weten dat technische systemen bestaan uit onderdelen met een specifieke functie en dat deze onderdelen samen een systeem vormen.nog niet uitgewerkt
• 3.6.GL1.6 De leerlingen kunnen beschrijven hoe een technisch systeem werkt.nog niet uitgewerkt