Recherches sur les ossemens fossiles découverts dans les cavernes de la province de Liège, tome premier
Originele vondstbeschrijving door de ontdekker van de grotten van Engis en Engihoul, met de menselijke schedels tussen botten van uitgestorven dieren (olifant, neushoorn). Vrije tekst, publiek domein (Schmerling stierf in 1836).
Titel
Recherches sur les ossemens fossiles découverts dans les cavernes de la province de Liège, tome premier
gratis (laatst gecontroleerd 3 november 2026). Tweede scan: archive.org/details/b33544566_0002 (korter, niet gelezen).
Bestaan gecontroleerd
3 november 2026, Claude (scout, Sonnet): Volledige OCR-tekst van het Google-exemplaar op archive.org (metadata 'NOT_IN_COPYRIGHT') gedownload en gelezen op de relevante hoofdstukken (tome I, sectie 'Cavernes d'Engis' en het hoofdstuk over menselijke beenderen, pp. ca. 59-66). OCR is rommelig (accenten, ligaturen): bij elk citaat de paginascan controleren. Kernpassages: 'Engis nous a fourni deux crânes humains et peu d'os des extrémités' (p. 65); 'ces débris trouvés dans la caverne d'Engis proviennent de trois individus' (p. 64); 'C'est à un mètre et demi de profondeur que nous rencontrâmes ce crâne, caché sous une brèche osseuse ... des dents de rhinocéros, de cheval, d'hyène et d'ours l'entouraient de toute part' (pp. 60-61, de volwassen schedel Engis 1); 'j'ai fini par conclure que ces restes humains ont été enfouis dans ces cavernes à la même époque, et par conséquent par les mêmes causes qui y ont entraîné une masse d'ossemens de différentes espèces éteintes' (p. 66). Het kinderschedeltje (Engis 2, later als Neanderthaler herkend) wordt rond p. 62-63 en in een verwijzing in het hoofdstuk over de olifanten genoemd ('crâne humain d'un individu jeune, tome premier, page 63'). Schmerling wist niet dat het om Neanderthalers ging; dat werd later herkend (UNESCO: Fraipont). Eigen vertaling: 'vertaling Kennisatlas uit het Frans'.
De prehistorie: de eerste mensengeraadpleegd: Tome I, p. 59–66 (grot van Engis, menselijke beenderen). Gelezen in de OCR-tekst van archive.org; Schmerling overleed in 1836, de tekst is publiek domein.