Concept: deze pagina is nog niet nagelezen en staat alleen in de voorvertoning.

geschiedenis

Het oude Egypte

Eenvoudig Een land langs een grote rivier. Met koningen, piramides en een schrift van prentjes.

Moeilijk Een land dat leefde van de overstroming van de Nijl, waar koningen in piramides begraven werden en waar men schreef met hiërogliefen.

De verzamelaar, een kleine goblin met een tas vol vondsten, wijst iets aan.

Eenvoudig Hoe weten we dat allemaal? Kijk naar de groene kaders: daar staan dingen uit die tijd zelf.

Moeilijk Hoe weten we dat allemaal? In de groene kaders lees je wat mensen van lang geleden zelf schreven.

Drie grote piramiden achter elkaar op een zandvlakte onder een heldere blauwe hemel, met voor de eerste piramide drie kleinere, vervallen piramiden. Klein op de voorgrond staan enkele mensen en paarden. — Foto van nu Ricardo Liberato, 2006 · CC BY-SA 2.0

Waarom was de Nijl zo belangrijk?

Eenvoudig

Door Egypte stroomt een grote rivier: de Nijl.

Elk jaar kwam er veel water over de velden. Het liet goede modder achter. In die modder groeide het graan heel goed.

Daarom wachtten de mensen op het water. Zonder de Nijl groeide er bijna niets.

Moeilijk

Door Egypte stroomt de Nijl. Elk jaar steeg het water. De rivier trad buiten haar oevers en liep over de velden.

Het water bracht slib mee: fijne modder waarin planten goed groeien. Als het water weer weg was, konden de boeren zaaien.

Maar de vloed was niet elk jaar even hoog. Bleef het water te laag, dan bleef een deel van de velden droog en was er minder te eten.

Reconstructietekening van de Nijlvallei tijdens de overstroming, met een brede rivier, overstroomde akkers, dorpen op hoger gelegen grond en woestijn aan de randen. — Zo kan het eruit gezien hebbenEen tekening van nu: de Nijl tijdens de vloed. De dorpen liggen op hogere grond. Gegenereerd met ChatGPT naar een briefing van Kennisatlas

Iemand van lang geleden schreef

Egypte is land dat voor de Egyptenaren is aangespoeld: een gift van de rivier.

Herodotos, een reiziger uit Griekenland, ongeveer 2500 jaar geleden.

Eenvoudig

Kijk goed

Zoek de dorpen op de tekening. Staan ze in het water of erboven?

Moeilijk

Kijk goed

Zoek de dorpen en de velden onder water. Wat ligt hoger: de dorpen of de velden?

Wie was de farao?

Eenvoudig

De farao was de koning van Egypte. Hij woonde in een groot paleis.

Op tekeningen herken je hem. Hij draagt vaak een hoofddoek. En op zijn voorhoofd staat een slang.

Moeilijk

Rond 3100 v.o.t. werd Egypte één rijk, met één koning. Wij noemen die koning een farao. Dat woord komt van een Egyptisch woord voor ‘het Grote Huis’: het paleis van de koning.

Op afbeeldingen herken je een farao vaak aan zijn hoofddoek en aan een opgerichte slang op zijn voorhoofd. Die slang was een teken van bescherming. Zijn naam staat in een cartouche.

Eenvoudig

Wist je dat?

Het woord ‘farao’ betekent eigenlijk ‘groot huis’.

Moeilijk

Wist je dat?

De koningen die de piramides van Gizeh lieten bouwen, werden in hun eigen tijd nog geen farao genoemd. Dat woord kwam pas veel later.

Waarom bouwden ze piramides?

Eenvoudig

Een piramide is een graf voor een koning.

De grootste piramide van Gizeh is van koning Cheops. Ze is meer dan 4500 jaar oud.

Wie bouwde ze? Archeologen denken: ploegen van arbeiders. Ze vonden resten van hun huizen, vlak bij de piramides.

Moeilijk

Een piramide was geen paleis en geen tempel, maar het graf van een koning. De allereerste piramide is de trappiramide van koning Djoser in Saqqara. Ze bestaat uit treden, als een reuzentrap.

Bij Gizeh staan de piramides van de koningen Cheops, Chefren en Mycerinus, met de Sfinx aan de oostkant. Cheops regeerde rond 2600 v.o.t. Zijn piramide is het enige wereldwonder uit de oudheid dat nog bestaat.

Wie bouwde ze? Herodotos schreef dat alle Egyptenaren moesten meewerken, in groepen van honderdduizend man. Archeologen vonden iets anders: resten van gebouwen waar volgens hen wisselende ploegen van enkele duizenden arbeiders woonden.

Klopt niet

Fout: ~~Een piramide was een paleis voor de koning.~~

Een piramide was een graf. De koning woonde er niet in.

Eenvoudig

Wist je dat?

In een ander land staat een gebouw dat op een piramide lijkt: de ziggurat. Maar dat was geen graf.

Moeilijk

Twee verhalen

Herodotos schreef ruim tweeduizend jaar na de bouw. Hij vertelde wat priesters hem zeiden. Wat archeologen in de grond vinden, is een andere soort bron. Welke zou jij meer geloven en waarom?

Hoe schreven ze?

Eenvoudig

De Egyptenaren schreven met prentjes: de hiërogliefen.

Elk prentje is een teken. Sommige tekens zijn een klank, zoals onze letters. Andere tekens helpen je te weten wat een woord betekent.

Ze schreven op muren, op steen en op papyrus. Papyrus maakten ze van een plant.

Moeilijk

Rond 3250 v.o.t. begonnen de Egyptenaren te schrijven. Zo konden ze bijhouden welke goederen er waren en wie wat kreeg.

Hiërogliefen lijken op prentjes, maar het zijn tekens. Sommige staan voor een klank, zoals onze letters. Andere staan voor een heel woord.

Ze schreven niet alleen op muren en steen, maar ook op papyrus, gemaakt van een plant die langs de Nijl groeide.

Een brede strook papyrus. Links een rechtopstaande mummie, ondersteund door een figuur met een jakhalskop, met rouwende vrouwen en mannen die voorwerpen opheffen. Daaronder een offerstier met kalf en mannen met offergaven. Rechts en bovenaan staan kolommen hiërogliefen en kleine figuurtjes. — Uit die tijdEen blad uit het Dodenboek van Hunefer, rond 1300–1275 v.o.t., op papyrus. Het blad ligt nu in het British Museum. British Museum (gratis beeldservice), via Wikimedia Commons · Publiek domein

Eenvoudig

Wist je dat?

Bijna niemand kon lezen en schrijven. Dat deden schrijvers voor de anderen.

Moeilijk

Wist je dat?

Volgens het British Museum kon maar ongeveer één op de honderd Egyptenaren lezen en schrijven. Wie het niet kon, liet een schrijver brieven maken.

Hoe kunnen wij dat schrift nu lezen?

Eenvoudig

Heel lang kon niemand de hiërogliefen nog lezen.

In 1799 vonden Franse soldaten een gebroken steen. Op de steen stond dezelfde boodschap in drie soorten schrift. Eén ervan was Grieks. Dat konden geleerden wel lezen.

Daarmee kon Champollion in 1822 de hiërogliefen beginnen te lezen.

Moeilijk

Na verloop van tijd raakten de hiërogliefen buiten gebruik, en uiteindelijk kon niemand ze nog lezen.

In 1799 vonden Franse soldaten in Egypte een gebroken steen. Op de steen stond dezelfde boodschap in drie schriften: twee Egyptische en het Grieks. Dat is de Steen van Rosetta.

Grieks konden geleerden wel lezen. Met de Griekse tekst als sleutel kon Jean-François Champollion in 1822 de hiërogliefen beginnen te lezen.

Een donkergrijze steenplaat met een afgebroken bovenrand, helemaal beschreven in drie banden: bovenaan hiërogliefen, in het midden een lopend handschrift en onderaan Griekse letters. — Uit die tijdDe Steen van Rosetta zelf, met een tekst uit 196 v.o.t. Hij staat nu in het British Museum. De foto is van nu. Hans Hillewaert, 2007 (eigen werk, British Museum) · CC BY-SA 4.0

Wist je dat?

Hetzelfde besluit van de priesters is nog drie keer elders gevonden.

Schilderij van een jonge man met donker, golvend haar en bakkenbaarden, in een zwarte jas met een witte, losse das. Achter hem is een zanderig landschap met bergen onder een lichte hemel. — Later gemaaktChampollion, geschilderd door Léon Cogniet in 1831. Geen beeld uit het oude Egypte, wel uit de tijd van Champollion. Léon Cogniet (1794-1880), 1831 · Publiek domein

Wanneer was dat?

±3250 v.o.t.Het schrift ontstaat in Egypteruim 5000 jaar geleden
±3100 v.o.t.Egypte wordt één rijkruim 5000 jaar geleden
±2600 v.o.t.Koning Cheops en de Grote Piramideruim 4500 jaar geleden
196 v.o.t.De tekst op de Steen van Rosettaruim 2200 jaar geleden
1822 o.t.Champollion leest de hiërogliefenruim 200 jaar geleden

Woordjes

de Nijl: De grote rivier die door Egypte stroomt.
het slib: MoeilijkFijne modder die een rivier meebrengt. Planten groeien er goed in.
de farao: Zo noemen we de koning van Egypte.
de cartouche: MoeilijkEen ovaal met een lijn eronder, waarin de naam van de farao staat.
de piramide: Een groot graf van steen voor een koning, breed onderaan en spits bovenaan.
de hiërogliefen: Het schrift van de Egyptenaren, met tekens die op prentjes lijken.
de papyrus: MoeilijkIets om op te schrijven, gemaakt van een rietplant die langs de Nijl groeide. Het is geen papier zoals het onze.